Najbardziej zasłużonymi dla przemysłu pabianickiego fabrykantami pochodzenia niemieckiego byli Kruschowie i Enderowie. W 1825 r. do miasta powyżej Dobrzynką przybył spośród Saksonii tkacz Gottlieb Krusche, ur. w 1769 r. w Reichenau. oryginalnie posiadał tkalnię ręczną spośród 9 warsztatami do wyrobów bawełnianych. W 1850 r. jego potomek męski Benjamin sprowadził do Pabianic pierwszą maszynę parową i zainstalował krosna mechaniczne. W 1865 r. wybudował kantor wpływający wobec ul. Zamkowej 3. zbytnio dobrą próba wyrobów bawełnianych firma zdobyła medale na międzynarodowych wystawach przemysłowych (w Warszawie, Moskwie i Paryżu). Wspólnikiem Benjamina Kruschego w 1872 r. został Karol Ender pochodzący spośród Saksonii, jaki wczas rozbudował przędzalnię odpadków bawełnianych. firma odkąd 1874 r. zaczęła używać nazwy "Krusche i Ender". W latach 80. XIX w. właściciele zakładów zdobyli kolejne nagrody na wystawach przemysłowych (w St. Petersburgu, Moskwie i Warszawie). odkąd 1896 r. mieli szyk ustawodawczy używania na towarach godła państwowego (dwugłowego orła carskiego). W 1891 r. wzniesiono przędzalnię cienkoprzędną, która zapoczątkowała produkcję tkanin bieliźnianych.
krajobraz fabryki "Krusche & Ender"W 1899 r. przekształcono firmę w spółkę akcyjną (Towarzystwo Akcyjne Fabryk Wyrobów Bawełnianych "Krusche i Ender") spośród kapitałem 3 500 000 rubli. Założycielami spółki byli: Karol Ender, Hermann Krusche oraz Theodor Ender. dwanaście miesięcy w następnej kolejności firma otrzymała złoty order na wystawie w Paryżu. W pakamera zarządu spółki odkąd 1908 r. wchodzili: Theodor Ender (prezes i zbiorowy dyrektor), Felix Krusche (dyrektor techniczny), Theodor Hadrian (dyrektor handlowy), Ludwik Knothe (dyrektor techniczny), dr Alfred Scholz (kierownik głównego składu w Łodzi).
Karol Ender, ur. 16.05.1840 r. w Althörnitz, nieopodal Zittau (Saksonia), zm. 27.12.1914 w DreźnieSpółka miała konta w Banku Handlowym w Warszawie (filia w Łodzi), Banku Handlowym w Łodzi, Warszawskim Banku Dyskontowym, Handlowym i Przemysłowym Banku w Berlinie oraz Deutsche pula w Berlinie. Główne urząd sprzedaży znajdowało się w Łodzi, przeciwnie zaś składy towarów w Warszawie oraz Rosji: Rydze, Charkowie, Moskwie, Petersburgu i Rostowie. W 1911 r. firma zatrudniała 4303 robotników i wyprodukowała 20 569 371 m tkanin.
Wybudowany w 1883 r. dwór rodziny Enderów wobec ulicy ZamkowejSpółka "Krusche i Ender" dla pracowników swojego przedsiębiorstwa założyła nieco instytucji o charakterze socjalnym i kulturalno-oświatowym. W 1869 r. Benjamin Krusche zorganizował pierwszą Kasę Chorych dla robotników. spośród inicjatywy Augusty spośród Kruschów Enderowej w 1882 r. rozpoczęto budowę domów robotniczych (tzw. famuły). W 1895 r. wybudowany został przez firmę gmaszysko wobec ul. Skromnej (obecnie ul. Wyszyńskiego), w którym umieszczono elementarną szkołę fabryczną. W 1905 r. założono bibliotekę fabryczną. W 1906 r. urządzono warsztat kąpielowy wobec ul. Grobelnej, spośród którego robotnicy korzystali bezpłatnie, i w 1909 r. wybudowano lecznica przemysłowy wobec ul. św. Rocha spośród 50 łóżkami i ambulatorium.
Tkalnia tzw. "wysoka" firmy "Krusche & Ender", wybudowana wg projektu Tadeusza Markiewicza w 1891 r. Wybudowany w 1865 r. kantor wpływający firmy "Krusche & Ender"Firma "Krusche i Ender" prowadziła również działalność społeczną w na terenie Pabianic. W 1900 r. przeznaczyła na budowę kościoła rzymskokatolickiego na Nowym Mieście 10 000 rubli. W 1910 r. zadeklarowała zestawić 4000 rubli na wybudowanie gmachu Ochrony Katolickiej wobec ul. św. Jana 26. Na wybudowanie szpitala miejskiego w latach 1904-1907 firma przekazała 10 000 rubli. W 1908 r. na łatwość oddziału dla umysłowo chorych ofiarowała 1000 rubli. stowarzyszenie Akcyjne "Krusche i Ender" pokrywało ubytek w Szkole Handlowej w Pabianicach. W latach 1899-1905 wpłaciła do kasy szkolnej 51 320 rubli.
W 1926 r. zakładanie się obchodziły 100-lecie swojego istnienia. spośród tej okazji Felix Krusche i Stefan Ender złożyli prezydentowi RP Ignacemu Mościckiemu religijny pamięci płyta spośród fotografiami firmy. W 1930 r. doszło do połączenia zakładów "Krusche i Ender" ze spółką "Moszczenicka fabryka T. Ender i Spadkobiercy. W okresie międzywojennym firma wyrabiała tkaniny bieliźniane, płótna kolorowe, tkaniny drukowane, kołdry, obrusy, serety, welury i chustki. W 1938 r. zasoby finansowe zakładowy wynosił 14 875 mln zł. wartość zatrudnionych robotników sięgała 4130 osób. W 1938 r. rozpoczęto budowę fabryki produkcji materiałów technicznych w Baranowie wobec Sandomierzem.